jak pewna pani pouczyła Gombrowicza o istocie katolicyzmu

1953. Sobota. Gombro wybrał sobie weekend na poważne wpisy. Nie kpię. Wpis prawdziwie rozpalony i dobrze, bo o ważne rzeczy się rozchodzi. Najpierw cytat z listu pewnej Polki, którym Gombrowicz jest szczerze poruszony (podaję cytat z cytatu):

"Wierzyć można tylko, jeśli się chce wierzyć i jeśli się w sobie pielęgnuje wiarę, a kto wystawia umyślnie wiarę swoją na próbę, żeby sprawdzić, czy on aby tę próbę wytrzyma, ten już nie wierzy w wiarę. Tak jest, że nie tylko trzeba wierzyć. Trzeba wierzyć, że trzeba wierzyć. Trzeba mieć wiarę w wiarę! Wiarę w sobie trzeba pokochać".

Ustęp zwalający z nóg. Jak z tym dyskutować? Nie zamierzam. Zresztą, pragnę się skupić na reakcji samego Gombrowicza (co go z pewnością cieszy), bo wyraża on pewną określoną formę (co go - dam głowę - cieszy mniej), którą przybierają odpowiedzi i komentarze części zdeklarowanych agnostyków i niektórych wojujących a-teistów/fideistów/katolików czy scjentystów. Reakcję przytaczam w części najbardziej mnie interesującej (że narażam się na zarzut manipulowania - trudno; dla jasności - nie zamierzam):

"Jak mamy porozumieć się z kimś, kto wierzy, chce wierzyć i nie dopuszcza do siebie innej myśli jak tylko tę, której dogmat nie wsadzi na indeks? Czy istnieje jakikolwiek wspólny język pomiędzy mną, który wywodzę się z Montaigne'a i Rabelego, a tą zapamiętałą w wierze korespondentką? Cokolwiek bym powiedział, ona przymierzy to do swej doktryny. W niej wszystko jest już rozstrzygnięte, gdyż ona zna ostateczną prawdę o wszechświecie - co sprawia, iż jej człowieczeństwo ma zupełnie odmienny charakter i z mego punktu widzenia, niezmiernie dziwaczny. Aby z nią dojść do ładu musiałbym skruszyć te jej ostateczne prawdy - ale im bardziej stanę się dla niej przekonywujący, tym bardziej będę szatański i tym szczelniej ona zatka uszy. Nie wolno jej dopuszczać zwątpienia, racje moje staną się właśnie  pożywką jej credo quia absurdum. 

Tutaj zaś nasuwa się groźna analogia. Gdy rozmawiasz z komunistą  - czy nie masz wrażenia, że mówisz z "wierzącym"? Dla komunisty także wszystko jest załatwione, przynajmniej w obecnej fazie dialektycznego procesu, on jest w posiadaniu prawdy, on wie. I, co więcej, wierzy, i, co więcej jeszcze, chce wierzyć. Choćbyś go przekonał, on nie da się przekonać, gdyż oddał się Partii: Partia wie lepiej, Partia wie za niego. Czyż nie wydało ci się, gdy twe słowa odbijały się od tego hermetyzmu, jak groch o ścianę, że właściwa linia podziału biegnie między wierzącymi a niewierzącymi i że ów kontynent wiary obejumje tak skłócone kościoły jak katolicyzm, komunizm, nazizm, faszyzm... W tej chwili poczułeś się jak zagrożony kolosalną Świętą Inkwizycją".

Ten tekst też zwala z nóg. Leżąc tak po dotkliwym nokaucie obok komunisty sprzed '89 myślę sobie tylko: kto zmusił takiego Gombrowicza do rozbierania katolicyzmu rękami Tertuliana? No, oczywiście, list dostał. Żarliwy i prowokujący kawał tekstu. Jednak kto zabronił mu wyjść poza owo zelockie wyznanie, by skupić się na źródle?

Przytaczam gombrowiczowskie rozważania, ponieważ nie potrafię zrozumieć, jak ktoś, kto w innych, mniej, przecież, ważkich tematach wykazuje się przenikliwością, jednym celnym słowem potrafi zniszczyć anturaż zbudowany z tanich pozorów, w tym względzie uparcie i zawzięcie trzyma się powierzchni.

Gombrowicz to tylko przykład. Dyletanckie podejście do kwestii wiary zdaje się plagą wśród, skądinąd ważnych dla mnie, autorów, którzy mają znaczny wpływ na rzeczywistość (cokolwiek by nie mówić na temat intelektualnej degrengolady naszych czasów). Można rzec: naiwność nie jest wykroczeniem. Zgoda, jeśli tylko nie jest zawiniona.
Taki na przykład kawałek z wyznania Russella przyprawia mnie o zawrót głowy:

"Przypominacie sobie zapewne słowa Chrystusa: "Nie sądźcie, abyście nie byli sądzeni". Wydaje mi sę, że trudno by wam było znaleźć w chrześcijańskich krajach sądy, w których ta zasada byłaby mile widziana. Znałem bardzo wielu sędziów, którzy byli bardzo gorliwymi chrześcijanami, a jednak żaden z nich nie odczuwał sprzeczności między zasadami chrześcijańskimi a swoją działalnością". (cały tekst B. Russell, Dlaczego nie jestem chrześcijaninem? tutaj:
http://www.nowakrytyka.pl/spip.php?article422  )